O przyznanie honorowego tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” osobom niosącym pomoc Żydom w czasie II wojny światowej mogą występować Ocalali oraz ich krewni. Wyjątkowo zgłoszenia składać mogą również ratujący, krewni ratujących, a także świadkowie wydarzeń. Ich wnioski mają jednak charakter pomocniczy, dlatego niezbędne jest przekazanie jak największej ilości informacji dotyczących Ocalałych (nazwiska, adresy itp.), aby pomóc historykom w skontaktowaniu się z nimi w celu weryfikacji zeznań.
Wnioski należy przysyłać listownie lub faxem do Departamentu Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata Ambasady Izraela w Polsce lub bezpośrednio do Departamentu Righteous Among the Nations Yad Vashem w Izraelu
Podstawowe kryteria przyznania tytułu Sprawiedliwego:
- osoba aktywnie działała na rzecz ocalenia jednego lub więcej Żydów, którym groziła śmierć lub wywózka do obozu zagłady
- ryzykowała w związku z tym życie, wolność lub stanowisko
- początkową motywacją była potrzeba niesienia pomocy prześladowanym Żydom, a nie np. chęć wzbogacenia się lub jakiekolwiek inne cele, jak nawrócenie Żyda, adopcja dziecka itp.
- istnieją zeznania uratowanych lub przynajmniej jednoznaczna dokumentacja opisująca rodzaj udzielonej pomocy i jej okoliczności
Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku Instytut Yad Vashem wysyła pisma zawiadamiające o przyznaniu tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” do wnioskodawcy, osób wymienionych przez wnioskodawcę jako świadków, Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie oraz Ambasady Izraela w Warszawie.
Po otrzymaniu listu z Yad Vashem Ambasada Izraela w Polsce organizuje uroczystą ceremonię wręczenia medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” wskazanym osobom.
Przyznawane przez Instytut Yad Vashem odznaczenie jest tytułem honorowym, a więc takim, z którym nie wiążą się żadne rekompensaty i wynagrodzenia finansowe. Sprawiedliwym (oraz w określonych przypadkach także ich najbliższej rodzinie – współmałżonkom i dzieciom urodzonym przed 1939 r.) przysługuje w Polsce zasiłek kombatancki.
