Adamowicz Irena
Irena Adamowicz
ur. 11 maja 1910 w Warszawa (mazowieckie) – zm. 12 sierpnia 1973 w Warszawa (mazowieckie)
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata - tytuł przyznany:
14 stycznia 1985
- Irena Adamowicz
Historia pomocy
listopad 2010, Joanna Król
Irena Adamowicz była polską katoliczką o pochodzeniu arystokratycznym. Była też harcerką. W międzywojniu jako jedna z nielicznych nawiązała kontakty ze skautingiem żydowskim, głównie z przedstawicielami syjonistycznego Haszomer Hacair. Szybko zyskała sobie zaufanie tamtejszych towarzyszy. W lipcu 1931 roku udało jej się nawet wyjechać do kibucu El Al w Kostopolu na Wołyniu.
Irena pracowała jako wizytator domów dziecka i kontynuowała ten zawód w czasie wojny, co pozwoliło jej odwiedzać getto w Warszawie oraz podróżować po całej okupowanej Polsce. Wśród jej znajomych byli słynni działacze żydowscy i bojownicy z getta warszawskiego: Cywia Lubetkin, Izaak Cukierman, Josef Kapłan, Arie Wilner, Mordechaj Anielewicz.
Irena, ryzykując życie, najczęściej w przebraniu niemieckiej zakonnicy, stała się posłańcem między gettami. Przechowywała też kolegów Żydów w swoim mieszkaniu. Pomagała przeprowadzać grupy działaczy uciekających do Palestyny przez granicę litewską. Dzięki jej staraniom emisariusze z gett weszli w kontakt z Armią Krajową. W 1942 roku odbyła dwie najważniejsze misje: pojechała do getta w Wilnie, by zawiadomić tamtejszych syjonistów o dokonującej się Zagładzie w Generalnej Guberni. Tam spotkała m.in. Abę Kovnera, później słynnego poetę izraelskiego i Abrahama Suckewera, poetę piszącego w jidysz. Następnie udało jej się wkraść do gett w Kownie, Szawlach i Białymstoku, gdzie rozmawiała z syjonistką Chają Grossman – to dzięki jej staraniom Irena została pośmiertnie uhonorowana tytułem Sprawiedliwej.
Po wojnie Irena pracowała kolejno w Polskim Biurze Repatriacyjnym we Frankfurcie jako tłumaczka oraz jako wizytator domów dziecka i pracownica Biblioteki Narodowej w Warszawie. W 1958 roku wyjechała na trzy miesiące do kibucu Mannit. Po powrocie SB zakazało jej utrzymywania jakichkolwiek kontaktów z przyjaciółmi z Izraela. Władysław Bartoszewski namawiał ją na emigrację. Bezskutecznie. Irena na zawsze pozostała w Polsce.
Bibliografia
- Bartoszewski Władysław, Lewinówna Zofia, Ten jest z ojczyzny mojej, ISBN: 978-83-247-0715-7,
Publikacja ta składa się z 3 części: zarysu monograficznego problematyki pomocy Żydom; zbioru wydanych dokumentów niemieckich i polskich dotyczących losu Żydów oraz pomocy Żydom; zbioru relacji powojennych Polaków i Żydów dotyczących pomocy.
- Grynberg Michał, Księga sprawiedliwych, Warszawa 1993
- Gutman Israel red. nacz., Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Ratujący Żydów podczas Holocaustu, Kraków ISBN: 978-83-87-832-59-9, 2009
- Cain Larissa, Irena Adamowicz. Une Juste des Nations en Pologne, Paris 2009