Rodzina Dziechciarzów
Marcin Czerepak ojciec
ur. 1900 – w Jarocin (podkarpackie)
Genowefa Dziechciarz z d. Czerepak córka
ur. 4 grudnia 1922 w Jarocin (podkarpackie)
Marcin Dziechciarz zięć
ur. 15 lipca 1917 w Jarocin (podkarpackie) – zm. 1 stycznia 2007 w Jarocin (podkarpackie)
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata - tytuł przyznany:
25 maja 1988
- Marcin Czerepak
- Genowefa Dziechciarz z d. Czerepak
- Marcin Dziechciarz
Ukrywający się:
Zulig Goldszmidt
Idessa (Judyta) Zilber z d. Aszenberg żona
zm. 2007
Wolf (Zeew) Zilber mąż
zm. 2003
Historia pomocy
listopad 2010, dr Natalia Aleksiun
Przedwojenny Jarocin był otoczoną gęstymi lasami wioską, położoną między Janowem Lubelskim a dzisiejszą Stalową Wolą. Po wybuchu wojny lasy janowskie stały się miejscem schronienia dla wielu grup partyzanckich, a wkrótce także ukrywających się Żydów.
Mimo częstych wizyt patroli niemieckich w Jarocinie Genowefa Dziechciarz, z domu Czerepak, wraz z mężem Marcinem, weteranem kampanii wrześniowej, za którego wyszła w 1943 r., zdecydowała się pomóc szkolnej przyjaciółce Idessie (Judycie) Aszenberg i jej narzeczonemu Wolfowi (Zeewowi, Romanowi) Zilberowi z Zaklikowa. Obojgu udało się uciec z konwoju Żydów prowadzonych przez Jarocin. Judyta pochodziła z religijnej rodziny, w domu jej rodziców okoliczni Żydzi zbierali się na modlitwę, zaś ojciec pełnił funkcję szocheta (rytualnego rzeźnika). Dziechciarzowie od 1942 r. nocami udzielali parze schronienia w specjalnej kryjówce nad pomieszczeniem gospodarczym lub na strychu stodoły i zaopatrywali ich w jedzenie. Ostrzegali ich także przed obecnością Niemców w wiosce.
Jedną z takich sytuacji wspomina Genowefa Dziechciarz w wywiadzie dla Muzeum Historii Żydów Polskich: „A ja już wiedziałam, już Żydów brali, łapali. I tak: »Uciekaj! Uciekaj!« On tak, czy dosłyszał, czy (...) na moje te (ruchy – przyp. red.) ręki... uciekł. Pogubił te papcie (...), ale przeżył, przeżył. I zawsze tak mówił: »Przez ciebie przeżyłem, przez ciebie«”.
Do dwójki zbiegów wkrótce zaczęli dołączać kolejni Żydzi zaopatrywani przez Dziechciarzów w jedzenie i nocujący w ich gospodarstwie. Ojciec Genowefy, Marcin Czerepak mieszkający w pobliskiej Kurzynie, pomagał córce i zięciowi w organizowaniu kryjówki. Uratował też życie jednemu z ukrywanych, który został postrzelony przez Niemców, przywożąc do lasu lekarza z pobliskiego Ulanowa.
Pomoc niesiona przez trójkę Sprawiedliwych trwała do 1943 r., kiedy to większość Żydów dołączyła do grupy walczących w okolicy radzieckich partyzantów z oddziałów Sidora Kołpaka. Wolf i Idessa przeżyli wojnę, a wkrótce po jej zakończeniu wyemigrowali do Izraela. Utrzymywali jednak kontakt z małżeństwem Dziechciarzów, od lat 80. odwiedzali ich, a w 1988 r. zaprosili do siebie do Izraela.
Bibliografia
- Gutman Israel red. nacz., Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Ratujący Żydów podczas Holocaustu, Kraków ISBN: 978-83-87-832-59-9, 2009
- Krzysztof Banach, Wywiad z Genowefą Dziechciarz, Jarocin 2010
- Pilichowski, Cz. (red.), Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945, Warszawa 1979
- Madajczyk, Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Warszawa 1970
