Ajdels Wanda
Wanda Ajdels z d. Pawłowska żona
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata - tytuł przyznany:
5 lutego 1985
- Wanda Ajdels z d. Pawłowska
Ukrywający się:
Bernard Ajdels mąż
Historia pomocy
listopad 2010, Magdalena Leszczyńska
Wanda Ajdels i jej ojciec Leopold Pawłowski mieszkali w Radomiu, przy ul. Prostej 20.
W pobliżu ich domu, w dzielnicy Glinice, mieszkało wielu Żydów, i w tych okolicach w marcu roku 1941 hitlerowscy okupanci utworzyli getto. Drugie powstało wokół ulicy Wałowej. Wanda pomagała zamkniętym tam Żydom, zostawiając im od czasu do czasu żywność na brzegu wyschniętego stawu rybnego na swojej posesji.
W 1942 roku Niemcy przeprowadzili akcję likwidacyjną w getcie. Większość radomskich Żydów została wtedy deportowana do obozów w Treblince, Bliżynie i Buchenwaldzie, a około tysiąca zginęło w masowych egzekucjach. Pozostałych przy życiu Niemcy umieścili w lokalnym obozie pracy. Ich stopniowe wyniszczanie trwało do połowy 1944 roku.
Pewnego wieczoru w roku 1942 na brzegu wyschniętego stawu Wanda znalazła nieprzytomnego mężczyznę; był to Bernard Ajdels. Pawłowscy ukryli go u siebie, a jego przebywającym w getcie rodzicom Wanda zanosiła paczki z żywnością. Pod koniec roku wyrobiła Bernardowi kenkartę na nazwisko Edward Jarosz. Metrykę do niej dostała w kancelarii kościoła przy ul. Rydwańskiej.
W roku 1943 na skutek donosu gestapo aresztowało Bernarda i Wandę. Kobieta, skatowana podczas przesłuchań, została umieszczona w szpitalu więziennym, a później w szpitalu przy ul. Malczewskiego. Stamtąd z pomocą siostry zakonnej po 4 miesiącach zdołała uciec. Do końca wojny ukrywała się u znajomych.
Bernard trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz, później do Sachsenchausen. W listopadzie roku 1945 powrócił do Radomia i odnalazł Wandę. Wkrótce zostali małżeństwem.
Bibliografia
- Grynberg Michał, Księga sprawiedliwych, Warszawa 1993